Aynı Denize Bakan Dört Şehir: İzmir, Limasol, İskenderiye ve Hayfa

Mert Alaçam

Akdeniz’e kıyısı olan şehirler çoğu zaman yalnızca bulundukları ülkenin kimliğiyle anılır. Oysa Doğu Akdeniz’e biraz daha yakından bakıldığında, farklı siyasi sınırlar içinde yer alan kentlerin birbirine beklenenden çok daha fazla benzediği görülür. İzmir, Limasol, İskenderiye ve Hayfa bunun en çarpıcı örneklerinden dördüdür.

Bu şehirleri ortaklaştıran yalnızca deniz değildir. Liman ekonomileri, çok kültürlü geçmişleri, modernleşme süreçleri ve coğrafyanın dayattığı yaşam biçimi benzer bir kentsel karakter üretmiştir. Her biri farklı tarihlere sahip olsa da sokaklarında dolaşırken tanıdık bir Akdeniz hissi yakalamak mümkündür.

Liman Kenti Olmak

Dört şehrin de gelişimi limanları etrafında şekillendi.

İzmir, yüzyıllar boyunca Osmanlı İmparatorluğu’nun en önemli dış ticaret kapılarından biri oldu. İskenderiye, Süveyş Kanalı’nın açılmasıyla birlikte Akdeniz’in en stratejik ticaret merkezlerinden birine dönüştü. Hayfa, doğal derin limanı sayesinde İsrail’in en büyük ticari limanı haline gelirken, Limasol ise Kıbrıs’ın günümüzdeki en yoğun yük ve yolcu limanını barındırıyor.

Liman yalnızca ekonomik bir altyapı değildir; farklı kültürlerin, dillerin ve yaşam biçimlerinin karşılaştığı bir eşiktir. Bu nedenle dört şehir de tarih boyunca kozmopolit bir nüfus yapısına sahip olmuştur.

Çok Katmanlı Kimlik

Bu kentlerin en dikkat çekici ortak noktalarından biri, tek bir kültürle tanımlanamamalarıdır.

İzmir’de Türkler, Rumlar, Levantenler, Yahudiler ve Ermeniler uzun yıllar aynı kent dokusunu paylaştı. İskenderiye; Mısırlılar, Rumlar, İtalyanlar, Fransızlar ve Yahudi topluluklarının izlerini bugün hâlâ taşır. Hayfa, Yahudi ve Arap nüfusunun birlikte yaşadığı, farklı inanç gruplarının aynı kentte varlığını sürdürdüğü önemli merkezlerden biridir. Limasol ise Venedik, Osmanlı ve Britanya dönemlerinden miras kalan çok katmanlı bir kent kimliği geliştirmiştir.

Bugün bu çeşitlilik eski yoğunluğunu her şehirde aynı ölçüde korumasa da mimaride, mutfakta ve sokak kültüründe hâlâ hissedilir.

Denizle Kurulan İlişki

Bu şehirlerde deniz yalnızca bir manzara değildir; gündelik hayatın merkezidir.

İzmir’in Kordon’u, Limasol’un Molos sahil promenadı, Hayfa’nın Carmel Dağı’ndan Akdeniz’e açılan manzarası ve İskenderiye’nin Corniche kıyı yolu, kent yaşamının en önemli kamusal alanlarını oluşturur.

Akşam yürüyüşleri, sahilde buluşmalar, açık hava kafeleri ve kıyı boyunca uzanan sosyal yaşam dört şehirde de ortak bir Akdeniz alışkanlığıdır.

Mimari Benzerlikler

Farklı dönemlerde inşa edilmiş olsalar da benzer iklim koşulları ortak mimari çözümler üretmiştir.

Doğal havalandırmayı sağlayan yüksek tavanlar
Gölge oluşturan balkonlar
Ahşap kepenkler
Taş ve kireç esaslı cepheler
Denizle görsel ilişki kuran geniş açıklıklar

yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başında inşa edilen konutlarda neoklasik ve Akdeniz mimarisinin etkileri dört şehirde de kolaylıkla okunabilir.

Fark Yaratan Unsurlar

Benzerlikler kadar ayrımlar da önemlidir.

İzmir daha geniş ölçekli bir metropol olarak sanayi, eğitim ve kültür işlevlerini birlikte taşırken; Limasol son yıllarda uluslararası finans ve gayrimenkul yatırımlarıyla dönüşen bir kenttir. İskenderiye nüfus yoğunluğu ve tarihsel katmanlarıyla çok daha büyük ve karmaşık bir metropol görünümü sergiler. Hayfa ise sanayi limanının yanı sıra teknoloji sektörü, üniversiteleri ve Bahai Bahçeleri çevresinde gelişen farklı bir kentsel kimlik oluşturur.

Bu nedenle benzer coğrafyaya rağmen her şehir kendi ekonomik ve politik dinamikleri doğrultusunda farklı bir yön izlemiştir.

Ortak Akdeniz Hafızası

İzmir, Limasol, İskenderiye ve Hayfa’nın ortak noktası yalnızca aynı denize bakmaları değildir. Bu şehirler; ticaretin, göçün, kültürel etkileşimin ve liman yaşamının şekillendirdiği ortak bir Doğu Akdeniz hafızasını paylaşırlar.

Belki de bu yüzden bir İzmirli Limasol’da yürürken yabancılık çekmez; İskenderiye’de eski bir apartmanın balkonuna bakarken Karşıyaka’yı hatırlayabilir ya da Hayfa sahilinde otururken Kordon’daki akşamüstü hissini yeniden yaşayabilir.

Şehirlerin dili, politikası ve nüfusu değişebilir. Ancak denizle kurdukları ilişki ve yüzyılların oluşturduğu ortak kent kültürü, Doğu Akdeniz’in bu dört liman kentini görünmez bağlarla birbirine bağlamaya devam eder.